RADA OCIEMNIAŁYCH DIABETYKÓW ROD

Żywienie

POWRÓT

Powrót

PRAWIDŁOWY SPOSÓB ŻYWIENIA OSÓB Z CUKRZYCĄ
Dietetyk mgr inż. Katarzyna Kowalcze
Centralny Szpital Kliniczny
Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji
w Warszawie

Rekomendacje odnośnie żywienia osób z cukrzycą ustalają diabetologiczne towarzystwa naukowe. Przy obecnym stanie wiedzy uważa się, że sposób żywienia osób z cukrzycą powinien opierać się na zasadach racjonalnego żywienia osób zdrowych, czyli dieta cukrzycowa powinna zawierać wszystkie składniki pokarmowe - węglowodany, białka, tłuszcze, witaminy i składniki mineralne w odpowiednich proporcjach i ilościach. Konieczne jednak jest sprecyzowanie pewnych preferencji i ograniczeń dotyczących spożycia poszczególnych składników. Najnowsze, aktualnie obowiązujące zalecenia dla osób z cukrzycą, opublikowane zostały w Diabetologii Praktycznej 6, tom 7, suplement A pod tytułem „Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę”.
Żywienie w leczeniu cukrzycy odgrywa zasadniczą rolę, a najlepiej charakter diety dla osób z cukrzycą określić można idąc za przykładem Prof. dr hab. Stanisława Bergera (Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji, SGGW), który zaleca:

  1. U rozmaicenie - każda grupa żywności możliwie w każdym posiłku

  2. U miarkowanie - jedzenie według potrzeb i utrzymanie optymalnej masy ciała

  3. U regulowanie - stała częstotliwość, wielkość i jakość posiłków

  4. U miejętność przyrządzania potraw, co gwarantuje zachowanie wartości odżywczej surowców i zapewnienie ich jakości sensorycznej

  5. U nikanie - nadmiaru: tłuszczu, cukru, soli, alkoholu

  6. U prawianie - sportu, systematyczne ćwiczenia, spacery

Ostatnia zasada Profesora Bergera z grupy słynnych „U” mówi:

U śmiechnij się - z uśmiechem łatwiej żyć!

GŁÓWNE CELE DIETY STOSOWANEJ W CUKRZYCY:

  1. Osiągnięcie i utrzymanie najlepszego wyrównania metabolicznego cukrzycy:

    • Optymalnego stężenia glukozy we krwi

    • Prawidłowego poziomu cholesterolu i triglicerydów we krwi

    • Prawidłowego poziomu ciśnienia tętniczego krwi

  2. Zapobieganie ostrym i przewlekłym powikłaniom cukrzycy i leczenie ich, jeśli wystąpią.

  3. Dostarczenie organizmowi wszystkich składników odżywczych we właściwych ilościach i proporcjach.

  4. Zapobieganie zbyt dużemu poposiłkowemu wzrostowi glukozy we krwi.
    Cel ten można osiągnąć poprzez duże spożycie błonnika w codziennej diecie. Jego dobrym źródłem są warzywa, owoce, produkty zbożowe z pełnego przemiału np. razowe pieczywo, kasza gryczana.

  5. Osiągnięcie i utrzymanie należnej masy ciała.

Realizując praktycznie założenia diety należy pamiętać:

  • O bardzo regularnym spożywaniu posiłków (5 - 6 w ciągu dnia), zawsze o tych samych, stałych porach. Dzięki większej ilości mniejszych posiłków unika się uczucia głodu, a wzrost stężenia cukru we krwi, jaki normalnie następuje po jedzeniu, będzie mniejszy.

  • Każdego dnia poszczególne posiłki powinny mieć zbliżony skład - pomocą służą tabele wymienników pokarmowych.

  • W diecie należy uwzględnić dużą ilość niskokalorycznych warzyw - około 500- 600 g dziennie - dzięki czemu dieta osoby z cukrzycą, może nosić znamiona diety stosunkowo niskokalorycznej, ale jednocześnie objętościowej - przy spełnieniu oczywiście pozostałych kryteriów.

  • Spożycie owoców nie powinno przekraczać około 300 g dziennie - ze względu na szybkość wchłaniania zawartych w owocach węglowodanów i wyższą niż w przypadku warzyw kaloryczność. Należy pamiętać o wliczaniu owoców do ustalonej ilości wymienników węglowodanowych.

Zgodnie z najnowszymi zaleceniami pełnowartościowa całodzienna racja pokarmowa powinna być tak zestawiona, aby ogólne dobowe zapotrzebowanie energetyczne (ustalane indywidualnie) było w:

  • 45% - 50% pokryte przez węglowodany,

  • 30% - 35% pokryte przez tłuszcze,

  • 15% - 20% pokryte przez białka.

ZALECANE TECHNIKI KULINARNE

Przygotowując potrawy pamiętać należy, że mamy do dyspozycji wiele możliwości. Należy jednak tak przyrządzać posiłki, aby nie zwiększać kaloryczności potraw i produktów, czyli unikać smażenia w głębokim tłuszczu. Do wyboru pozostaje nam zatem:

  • gotowanie w wodzie,

  • gotowanie na parze,

  • pieczenie w folii, pergaminie,

  • przyrządzanie potraw z rusztu, grilla.

Uzbrojeni w taką wiedzę możemy śmiało stawić czoła podstępnej chorobie, jaką niewątpliwie jest cukrzyca, pamiętając jednak zawsze o tym, że w dużej mierze sukces w leczeniu zależy od nas samych.

* * *
To warto wiedzieć:

WĘGLOWODANY
Powinny pokrywać 45 - 50% całodziennego zapotrzebowania energetycznego organizmu. Są to składniki, które bezpośrednio wpływają na poziom cukru we krwi. Różna jest jednak szybkość wchłaniania węglowodanów, a co za tym idzie - tempo zwiększania poziomu glukozy we krwi.
W ogromnym uproszczeniu węglowodany można podzielić na:

  • jednocukry - glukoza i fruktoza,

  • dwucukry - sacharoza (cukier buraczany) i laktoza (cukier mlekowy),

  • złożone - skrobia, błonnik.

Najszybciej stężenie glukozy we krwi wzrasta po spożyciu węglowodanów prostych (jednocukrów), najwolniej zaś po spożyciu węglowodanów złożonych.
Węglowodany proste zawarte są głównie w produktach takich jak:

  • Mleko i produkty mleczne - jogurty, kefiry, maślanka

  • Owoce

  • Soki owocowe

  • Miód, dżemy, konfitury

  • Cukier rafinowany

  • Słodycze

  • Słodzone napoje gazowane typu cola, tonic

Węglowodany złożone zawarte głównie są w:

  • Produktach zbożowych -

    • gruboziarnistych kaszach np. jęczmienna, gryczana

    • płatkach zbożowych - owsianych, jęczmiennych, musli

    • pieczywie razowym

    • brązowym ryżu

  • Warzywach

Zawartość węglowodanów w produktach jest dość zróżnicowana, a dokładna kontrola ilości węglowodanów zawartych w posiłkach, w dużej mierze decyduje o poziomie glukozy we krwi. Bardzo pomocnym i najprostszym sposobem określenia ilości węglowodanów jest system wymienników węglowodanowych - WW.

1 WW jest to zawsze taka porcja produktu wyrażona w gramach, która dostarcza 10 gram węglowodanów.

Posługiwanie się WW ułatwia układanie jadłospisów i gwarantuje urozmaicenie posiłków, bowiem w bardzo prosty i łatwy sposób pozwala zastąpić określoną porcję jednego produktu właściwą porcją drugiego produktu, dostarczającą taką samą ilość węglowodanów.
Najkorzystniej jest, jeśli wymiany produktów dokonuje się w ramach tej samej grupy produktów - warzywa wymieniamy na warzywa, owoce na owoce, produkty mleczne na mleczne, a zbożowe na zbożowe.
W najnowszych zaleceniach Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, w odniesieniu do cukrów łatwo przyswajalnych, pojawiło się zalecenie, by sacharoza stanowiła do 5% energii, w ilościach maksymalnie 20-30g dziennie do przyrządzania potraw.

Co warto więcej wiedzieć o węglowodanach

Co warto więcej wiedzieć o wymiennikach węglowodanowych

Tabele wymienników węglowodanowych

BIAŁKA
Należą do najważniejszych składników pokarmowych, które są niezbędne, stanowią zasadniczy element budowy wszystkich tkanek ustrojowych. Są podstawowym materiałem budulcowym naszego organizmu, nie wpływają bezpośrednio na stężenie glukozy we krwi, ale dodatek białka do produktów pochodzenia roślinnego nieco spowalnia wchłanianie węglowodanów.
Nie należy jednak spożywać produktów będących źródłem białka bez ograniczeń, ponieważ jego nadmiar wpływa negatywnie na czynność nerek. Zwiększając przesączanie kłębuszkowe, może sprzyjać rozwojowi nefropatii cukrzycowej.

  • Zapotrzebowanie na białko dla osób dorosłych z cukrzycą (ustalane indywidualnie) powinno wynosić 0,7 - 0,8 gram / kg należnej masy ciała/ dobę. Pamiętać trzeba o tym, że połowę powinno stanowić pełnowartościowe białko pochodzenia zwierzęcego.

  • Wyższe spożycie białka zalecane jest dzieciom, kobietom ciężarnym i karmiącym- do około 1,2 grama / kg należnej masy ciała / dobę.

  • Osoby z nefropatią cukrzycową w zależności od wydolności nerek, powinny mieć ustalone nieco niższe zapotrzebowanie na ten składnik pokarmowy (zazwyczaj 0,4 - 0,6 grama / kg należnej masy ciała / dobę).

ŹRÓDŁA PEŁNOWARTOŚCIOWEGO BIAŁKA:

  • Chude gatunki mięsa: cielęcina, wołowina, mięso z królika, mięso z kurczaka i indyka (spożywane bez skóry)

  • Wędliny drobiowe

  • Chude gatunki ryb, głównie morskich, które stanowią nieocenione źródło jodu i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych

  • Mleko i jego przetwory - szczególnie polecane są produkty o niskiej zawartości tłuszczu. Pamiętać należy jednak o tym, że płynne produkty mleczne zawierają laktozę - cukier, który bezpośrednio wpływa na poziom glikemii

  • Jaja - ich spożycie należy ograniczyć do 2 -3 sztuk tygodniowo

ŹRÓDŁA BIAŁKA ROŚLINNEGO:

  • Suche nasiona roślin strączkowych: groch, fasola, soja, soczewica Spożywając warzywa strączkowe należy pamiętać nie tylko o tym, że są źródłem białka, lecz są także wysokokaloryczne oraz dostarczają dużej ilości węglowodanów. Dlatego też należy warzywa strączkowe brać pod uwagę przy wyliczaniu WW.
    Średnia kaloryczność tej grupy warzyw kształtuje się na poziomie 280-380 kcal, natomiast zawartość węglowodanów od 32 do 62 gram w 100 gramach produktu.

TŁUSZCZE
To najbardziej energetyczny ze składników pożywienia. O ile wcześniej omawiane białka i węglowodany dostarczają z 1 grama produktu około 4 kcal, to 1 gram tłuszczu dostarcza ich około 9. Z tego powodu osoby z cukrzycą powinny wybierać produkty chude oraz ograniczać ilość tłuszczu używaną do smarowania pieczywa i przygotowywania potraw.
Tłuszcze nie powinny pokrywać dziennego zapotrzebowania energetycznego organizmu w większej ilości niż 30% - 35%, ale niezmiernie istotne dla zdrowia są także proporcje pomiędzy tłuszczami.
Zaleca się, aby:

  • kwasy tłuszczowe nasycone (zawarte w produktach pochodzenia zwierzęcego) - nie pokrywały więcej niż 10% ogólnej puli tłuszczu,

  • tłuszcze jednonienasycone (oliwa z oliwek, olej rzepakowy) - 10% ogólnej puli tłuszczu,

  • tłuszcze wielonienasycone (m.in. tłuste ryby morskie, olej słonecznikowy, sojowy, kukurydziany, z pestek winogron) 6 - 10% ogólnej puli tłuszczu.

W diecie osób z cukrzycą ważną także pozostaje kwestia spożycia cholesterolu. Zaleca się, aby nie przekraczać spożywania 300 mg cholesterolu dziennie, zaś u osób z hipercholesterolemią należy je zmniejszyć do 200 mg dziennie.

Zachęcamy do odwiedzania naszych stron o żywieniu. Będziemy umieszczać tu praktyczne porady dotyczące układania swoich jadłospisów i przedstawiać przepisy na smaczne i zdrowe potrawy.
Jeśli znasz sposób przyrządzania jakiegoś ciekawego i zdrowego posiłku podziel się nim z innymi przysyłając go do nas.


ADRES:
Rada Ociemniałych Diabetyków
Okręg Mazowiecki PZN
ul. Jasna 22
00-054 Warszawa

KONTAKT TELEFONICZNY:
tel.: (0-22) 692 74 56 (poniedziałki w godz. 10 - 13)
fax: (0-22) 828 86 01

NASZ E-MAIL:

rod@pzn-mazowsze.org.pl

* * *

Zapraszamy do zapoznania się ze streszczeniem wykładu „Cukrzyca a dieta wysokotłuszczowa dr Kwaśniewskiego”, wygłoszonego przez dr. Jacka Bujko z Zakładu Dietetyki Wydziału Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji SGGW w dn. 29 listopada 2003 r. w sali Muzeum Tyflologicznego PZN.

„Cukrzyca a dieta wysokotłuszczowa (dr Kwaśniewskiego)”

* * *

Przepisy na różne potrawy - zarówno te znane powszechnie, jak również te mało znane a smaczne i żywieniowo wartościowe. Dla każdej potrawy podajemy przybliżoną wartość odżywczą 1 porcji, uwzględniając wartość energetyczną, zawartość białka, tłuszczu, węglowodanów przyswajalnych i błonnika pokarmowego. Podajemy też liczbę wymienników węglowodanowych (WW). Dobrze jest wiedzieć, ile ich zjadamy!

Przygotuj i posmakuj - ZAPRASZAMY!

Strona główna ROD


POWRÓT NA GÓRĘ STRONY