RADA OCIEMNIAŁYCH DIABETYKÓW ROD

Dieta Kwaśniewskiego

POWRÓT

Powrót

Streszczenie wykładu:
„CUKRZYCA A DIETA WYSOKOTŁUSZCZOWA (DR. KWAŚNIEWSKIEGO)”
Wykład zorganizowany przez Radę Ociemniałych Diabetyków wygłosił dr Jacek Bujko z Zakładu Dietetyki Wydziału Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji SGGW w dn. 29 listopada 2003 r. w sali Muzeum Tyflologicznego PZN.
Streszczenie przygotowała Hanna Wysocka, autoryzował Jacek Bujko.

          Cukrzyca jest chorobą, w której w wyniku braku lub niedoboru własnej insuliny zaburzona jest przemiana takich składników odżywczych jak: glukoza, aminokwasy, kwasy tłuszczowe. W takich warunkach składniki te nie mogą być wprowadzone do większości komórek organizmu - zwłaszcza mięśniowych, tłuszczowych, wątrobowych. Tylko komórkom mózgu, nerek i czerwonym krwinkom insulina nie jest w tym celu potrzebna.
          Dieta wysokotłuszczowa, która jednocześnie jest niskowęglowodanową, była stosowana w żywieniu diabetyków z konieczności, w czasach kiedy nie znano jeszcze insuliny. Dzięki temu uzyskiwano obniżenie poziomu glukozy we krwi. Nadal jednak nie chroniło to przed rozwojem późnych powikłań cukrzycy, a nasilało hipoglikemię i kwasicę metaboliczną. Stąd, po zastosowaniu insuliny zrezygnowano z żywienia diabetyków dietą wysokotłuszczową, a zastosowano dietę zbilansowaną, zapobiegającą powikłaniom choroby.
          Generalne założenia diety wysokotłuszczowej dr Kwaśniewskiego: proporcje składników odżywczych w diecie powinny być takie same jak w organizmie człowieka czyli ilość tłuszczu 3-krotnie większa niż białka i 5-7-krotnie większa niż węglowodanów. Tłuszcz, jako najlepsze, skoncentrowane paliwo, dostarcza w tej diecie 70-80% energii. Ilość węglowodanów oraz białka nie powinna przekraczać 50 g dziennie. Zalecana kaloryczność diety to ok. 2000 kcal. W praktyce sprowadza się to do spożywania 2-3 posiłków dziennie, przy czym jada się wówczas kiedy czuje się głód a przestaje kiedy odczuwa się sytość.
          Dr Kwaśniewski, zakładając że człowiek przystosowany jest do spożywania głównie produktów zwierzęcych, te właśnie produkty zaleca, preferując jak najbardziej tłuste:

  • z mięsnych: najlepiej wieprzowe i wszystkie podroby, z drobiu - gęś i kaczkę, lecz również tłuste ryby;

  • z produktów mlecznych: tłuste sery i śmietanę, a mleko w ilości nie większej niż 500 ml (z uwagi na zawartość cukru mlekowego);

  • jaja zalecane są w ilości powyżej 4 sztuk dziennie.

Z produktów roślinnych:

  • wskazane nasiona bogate w tłuszcz, np. ziarna słonecznika, orzechy;

  • dozwolone wszystkie warzywa i grzyby, ale w ilości nie przekraczającej 300g dziennie;

  • dozwolona ilość ziemniaków to 1 sztuka dziennie - najlepiej odsmażona lub w postaci frytek;

  • zalecane wyeliminowanie wszystkich produktów zbożowych oraz suchych nasion roślin strączkowych;

  • zalecana rezygnacja ze słodkich owoców, a okresowo dopuszczone mniej słodkie, takie jak: agrest, porzeczki, maliny, poziomki, truskawki - ich ilość nie może jednak przekraczać 300 g dziennie i powinna wówczas zastępować mleko;

  • wyeliminować też trzeba: kisiele i budynie, syropy, kompoty, dżemy, miód oraz słodycze i ciasta.

          Do wszystkich potraw zalecany jest duży dodatek tłuszczu, zwłaszcza masła, smalcu, słoniny, ale również olejów, margaryn i majonezu. Ogranicza się bardzo stosowanie soli. Wskazana jest przy tym duża ilość niesłodzonych płynów, np. kawy, herbaty, rozcieńczonych soków owocowych.
          Dr Kwaśniewski uważa, że podstawową przyczyną wielu chorób jest duże spożycie węglowodanów, przy jednoczesnym dużym spożyciu tłuszczu. Swoją dietę poleca jako sposób żywienia w profilaktyce i leczeniu wielu chorób, m.in. miażdżycy, otyłości, również cukrzycy typu 1 i 2. Taką opinię wyraża w swoich książkach i potwierdza opisami pacjentów. Przypadków tych nie udokumentował jednak w sposób naukowy.
          A tymczasem znanych jest wiele informacji o spotykanych skutkach żywienia dietą dr Kwaśniewskiego, takich jak: stany zapalne trzustki, zaburzenia w pracy wątroby (np. stłuszczenie) oraz zaburzenia widzenia. Niestety, informacje te nie są również udokumentowane naukowo, lecz przekazywane przez lekarzy tylko ustnie.
          Dodatkową ostrożność w stosowaniu diety wysokotłuszczowej nakazuje brak danych populacyjnych o konsekwencjach długotrwałego (kilkudziesięcioletniego) jej stosowania. Niemożliwe jest bowiem przeprowadzenie takich obserwacji, gdyż żadna z cywilizowanych populacji nie rozwinęła podobnego sposobu żywienia. Owszem, naturalnym plemieniem żywiącym się dietą wysokotłuszczową są Eskimosi. Trzeba jednak uwzględnić ich ścisły związek ze środowiskiem, znacznie wyższą aktywność fizyczną oraz fakt, że w ten sposób odżywiają się od tysięcy lat i wytworzyli odpowiednie mechanizmy przystosowawcze. I wprawdzie nie stwierdza się u nich występowania miażdżycy czy cukrzycy w stopniu zbliżonym do społeczeństw rozwiniętych, to jednak cierpią na wiele innych chorób i żyją znacznie krócej.
          Jednak, wraz z rozwojem cywilizacyjnym i wzrostem dochodu społeczeństw obserwuje się zwiększone spożycie produktów zwierzęcych kosztem roślinnych. Prowadzi to do nadmiernego spożycia tłuszczu, lecz na ogół nie dostarcza on więcej niż 40-45% energii. Obserwuje się przy tym większą częstotliwość występowania otyłości, miażdżycy, cukrzycy i nowotworów.

          Zatem:
          Teoretycznie, zdrowy organizm - z dobrze funkcjonującą regulacją hormonalną - ma zdolność adaptacji do diety wysokotłuszczowej. Dlatego z założenia dieta ta nie musi być szkodliwa, ale ze względu na bardzo duże ryzyko zaburzeń metabolicznych nie można uznać jej za bezpieczną dla wszystkich.
          Bez badania długotrwałych efektów stosowania diety wysokotłuszczowej albo ciągłej obserwacji stanu zdrowia osób ją stosujących nie można tej diety polecać ludziom zdrowym, a tym bardziej chorym - z jakimikolwiek zaburzeniami przemiany materii.
          W cukrzycy - przy zaburzonym bądź całkowitym braku regulacji hormonalnej ze strony insuliny niebezpieczeństwo wystąpienia zaburzeń metabolicznych bardzo się nasila. Tak więc dla diabetyków dieta wysokotłuszczowa może być szczególnie niebezpieczna z uwagi na:

  1. Miażdżycogenny charakter diety, który nie musi ale z dużym prawdopodobieństwem może się ujawnić. Zależy to od predyspozycji genetycznych. Skutkiem dużego spożycia tłuszczów nasyconych jest bowiem znaczny wzrost poziomu cholesterolu we krwi, zwłaszcza we frakcji LDL czyli tzw. złego cholesterolu. Wpływ ten jest znacznie większy niż wpływ cholesterolu zawartego w pożywieniu. Ponadto tłuszcze nasycone działają prozakrzepowo.

  2. Potencjalny rozwój oporności na insulinę, spowodowany wyższym poziomem wolnych kwasów tłuszczowych i glicerolu we krwi.

  3. Możliwość rozwoju kwasicy ketonowej (objawiającej się powstaniem acetonu) jako skutek nieprawidłowej przemiany tłuszczu przy braku odpowiedniej ilości glukozy. Może to nawet zagrażać życiu chorego, ponieważ w wyniku zmiany kwasowości i zaburzeń składu elektrolitowego i objętości krwi może dojść do niedokrwienia i niedotlenienia tkanek. O ile u ludzi zdrowych z prawidłową regulacją hormonalną kwasica ketonowa nie powinna się rozwinąć, to w cukrzycy typu 1 jest jednym z częstych, groźnych i nagłych powikłań.

  4. Stale obniżony poziom glukozy we krwi, który grozi głęboką hipoglikemią prowadzącą do niedożywienia mózgu. Mózg w ciągu doby zużywa ok. 120 g glukozy, ale może również wykorzystywać kwasy tłuszczowe a nawet preferencyjnie ciała ketonowe. Wymaga to jednak okresu adaptacji. W cukrzycy występują jednak gwałtowne spadki poziomu cukru, które przy takiej diecie i stosowaniu insuliny mogą znacznie szybciej prowadzić do rozwoju głębokiej hipoglikemii.

  5. Możliwość rozwoju otyłości, zwłaszcza przy niekonsekwentnym przestrzeganiu diety. Duże spożycie tłuszczu przy wysokim spożyciu węglowodanów zwiększa bowiem apetyt i najbardziej sprzyja odkładaniu tłuszczu, zwłaszcza przy ograniczonej aktywności fizycznej. U ludzi zdrowych dieta wysokotłuszczowa poprzez podwyższony poziom ciał ketonowych raczej hamuje łaknienie. Ponadto poprzez nasilenie procesów glukoneogenezy (produkcji własnej glukozy w wątrobie) oraz na skutek wydalania ketonów w moczu i wydychanym powietrzu powoduje, że spożyta energia jest znacznie gorzej wykorzystana. Dzięki temu dieta wysokotłuszczowa może redukować masę ciała, ale w stopniu podobnym jak dieta wysokowęglowodanowa o takim samym poziomie energii.

  6. Możliwość stłuszczenia i nadmiernego obciążenia wątroby na skutek przemian dużej ilości tłuszczu i dużej produkcji żółci niezbędnej do jego trawienia.

  7. Długotrwałe obciążenie trzustki, która przy dużym spożyciu tłuszczu musi produkować dużo enzymów niezbędnych do jego trawienia.

  8. Znacznie obniżone spożycie błonnika pokarmowego, co może powodować zaparcia i prowadzić do rozwoju wielu chorób jelita grubego, - w tym również raka. Ponadto błonnik, zwłaszcza rozpuszczalny, obecny w warzywach i owocach, przeciwdziała miażdżycy.

  9. Niedobór składników mineralnych takich jak wapń i magnez oraz niekorzystny stosunek wapnia do fosforu zwiększa ryzyko osteoporozy. W cukrzycy, przy niewydolności nerek i zmniejszeniu produkcji aktywnej witaminy D, możliwość wystąpienia osteoporozy nasila się.

  10. Niedobór witamin przeciwutleniających - C i betakarotenu - zwiększa ryzyko miażdżycy.

  11. Niedobór witaminy B6 i kwasu foliowego sprzyja powstawaniu homocysteiny, której podwyższony poziom we krwi jest kolejnym czynnikiem rozwoju miażdżycy.

  12. Zbyt duże spożycie witaminy A prowadzi do jej magazynowania w wątrobie i może zaburzać jej pracę.

          Dlatego też, najlepszym, opartym na podstawach naukowych i powszechnie zalecanym sposobem żywienia diabetyków jest dieta zbilansowana:

  • z ograniczeniem łatwoprzyswajalnych węglowodanów,

  • bogata w węglowodany złożone i błonnik pokarmowy (produkty zbożowe z pełnego przemiału, warzywa i owoce),

  • z ograniczeniem ilości tłuszczów i modyfikacją ich składu (ograniczeniem tłuszczów zwierzęcych),

  • dostosowana ilością i rodzajem węglowodanów oraz porą spożywania posiłków do farmakoterapii.

          Taka dieta powinna pokryć zapotrzebowanie na energię i wszystkie składniki odżywcze, a jednocześnie wraz z odpowiednią aktywnością fizyczną, zapewnić właściwy poziom cukru i lipidów we krwi, zapobiegając powikłaniom cukrzycy.


POWRÓT NA GÓRĘ STRONY